Esperantigo de anglaj loknomoj Multo estas jam skribita pri la esperantigo de nomoj, do mi ne disertos pri la ĝeneralaj principoj, nek prezentos la kutimajn argumentojn. Ni ekiru de la konstato, ke kelkfoje oni volas esperantigi iun nomon, kaj por fari tion oni ne povas sklave sekvi iujn simplajn regulojn, ĉar oni devas lerte kompromisi, atentante la aspekton de la nomoj, la prononcon, la formojn en diversaj lingvoj, la signifon, la etimologion, la tradiciojn establitajn en Esperantujo, la neceson konformigi vortojn al la propra karaktero de Esperanto, kaj la deziron eviti ĝenajn koliziojn kaj similecojn; kaj tiu listo de faktoroj verŝajne ne estas kompleta. Esperantigi anglajn nomojn estas speciale interesa tasko pro la malstrikta ligo inter la literumo kaj la prononco, kiu ofte starigas la dilemon, kiun oni sekvu. Mi divenas, ke nur kelkdeko da britaj urboj havas bone establitan Esperantan nomon, kaj la britaj urboj, por kiuj oni en Esperanto pli ofte uzas la Esperantan nomon ol la anglan, eble nombras malpli ol dek. Mi starigis al mi la taskon esperantigi pli longan liston de urbonomoj por vidi, kiagrade mi sukcesos, kaj kiajn problemojn mi renkontos. Por krei la liston mi prenis la 65 urbojn en Britio kun pli ol 100 mil loĝantoj, la 44 diocezojn de la Eklezio de Anglio, la plej gravajn internaciajn flughavenojn, la urbojn de Britaj Kongresoj kaj Universalaj Kongresoj, la 121 poŝtkodajn regionojn, kaj la 16 britajn urbojn, kiuj estas kapvortoj en Plena Ilustrita Vortaro, kaj el tiuj nomoj mi eltiris la nomojn de urboj en Britio por ricevi liston de 154 urboj. Por ĉiu urbo mi klopodis eltrovi la Esperantajn nomojn jam uzitajn aŭ proponitajn, kaj multajn nomojn mi ankaŭ mem esperantigis. Mi ordigis la Esperantajn nomojn laŭ mia nuna prefero, kun la plej rekomendata nomo en unua loko, tuj post la angla nomo. La fontindikoj estas jenaj: I: Formo trovita ie en Interreto. P: Formo trovita en (kredinda reta versio de) papera eldonaĵo. PIV: Kapvorto en Plena Ilustrita Vortaro (2002). WA: Formo uzita de William Auld. Se mankas fontindiko, la vorton kulpas verŝajne mi. Aberdeen Aberdeno (P), Aberdino (I) Abergavenny Abergaveno (P) Bath Bado (WA), Bato (P) Belfast Belfasto (PIV) Birmingham Birmingamo (PIV), Birminhamo (I), Birminghamo (I) Blackburn Blakburno (P) Blackpool Blakpolo, Blakpulo (I) Bolton Boltono (P) Bournemouth Burnmuto (P) Bradford Bradfordo (P) Bridlington Bridlintono (I) Brighton Brajtono (P) Bristol Bristolo (PIV) Bromley Bromleo Bury St Edmunds Edmundburio Cambridge Kembriĝo (PIV), Kambriĝo (I) Canterbury Kanterburio (P), Kanterberio (WA), Kanterboro (P), Kanterburgo (I) Cardiff Kardifo (PIV) Carlisle Karlajlo (P) Chelmsford Ĉelmsfordo (P) Cheltenham Ĉeltenhamo (I), Ĉeltenamo (P) Chester Ĉestro (PIV) Chichester Ĉiĉestro (I) Colchester Kolĉestro (P) Coventry Koventrio (I), Koventro (I) Crawley Kraleo Crewe Kruvo (I) Croydon Krodeno Darlington Darlintono (I) Dartford Dartfordo (I) Derby Derbio (P) Doncaster Donkastro (I), Donĉestro (I) Dorchester Dorĉestro (P) Dover Dovero (PIV), Dovro (P) Dudley Dudleo, Dudlio (P) Dumfries Dumfriso (P) Dundee Dundio (P) Durham Durhamo (P) Eastbourne Istburno Edinburgh Edinburgo (PIV) Ely Elio Enfield Enfildo Exeter Eksetero (P) Falkirk Falkirko (I) Felixstowe Felikstovo Galashiels Galaŝilzo (I) Gatwick Gatviko Glasgow Glasgovo (PIV) Gloucester Glostero (WA), Gloĉestro, Glocestro (I), Glostro (I) Greenwich Grenviĉo (PIV) Guildford Gildfordo (P) Halifax Halifakso (P) Hamilton Hamiltono (I) Harrogate Harogato (P) Harrow Harovo (P) Hastings Hastingo (P) Heathrow Hitrovo Hemel Hempstead Hemelhempstedo Hereford Herefordo (P) Hoddesdon Hodesdono Huddersfield Hudersfildo Ilford Ilfordo (P) Inverness Inverneso (P) Ipswich Ipsviĉo (P) Kilmarnock Kilmarnoko (I) Kingston upon Hull Kinstono (I) ĉe Hulo, Kingstono Tamiza (P) Kingston upon Thames Kinstono ĉe Tamizo Kirkcaldy Kirkaldo (I) Kirkwall Kirkvalo (I) Lancaster Lankastro (PIV) Leamington Spa Lemintono (Reĝa Banloko) Leeds Lidzo (WA) Leicester Lestero (I), Leĉestro (I), Lestro (P) Lerwick Lerviko (I) Letchworth Leĉvorto Lichfield Liĉfildo Lincoln Linkolno, Linkono (P) Liverpool Liverpolo (PIV), Liverpulo (WA) Llandrindod Wells Landrindodo Llandudno Landudno (I) London Londono (PIV) Loughborough Lufboro (P), Lufburgo Luton Lutono (I) Maidstone Medstono (P) Manchester Manĉestro (PIV) Middlesbrough Mezboro, Mezburgo, Midelsboro (P) Milton Keynes Miltonkejnso Morecambe Morkambo (I) Motherwell Modervelo Newcastle upon Tyne Novkastelo (WA) ĉe Tajno Newport Novporto (P), Novhaveno (I) Northampton Nordhamptono, Nordamptono (P), Norda Hamptono (I) Norwich Norviĉo (P) Nottingham Notingamo (P), Notinhamo (I), Notinghamo (I) Oldham Oldhamo, Oldamo (P) Oxford Oksfordo (PIV) Paisley Pasleo Perth Perto (P) Peterborough Peterboro, Peterburgo Plymouth Plimuto (WA) Poole Polo, Puleo (P) Portrush Portruŝo Portsmouth Portsmuto (I) Preston Prestono (P) Reading Redingo (P) Redhill Redhelo Richmond-upon-Thames Riĉmondo (P) ĉe Tamizo Ripon Ripono Rochester Roĉestro (P), Roĉestero (WA) Romford Romfordo Rotherham Roterhamo Saffron Walden Safranvaldeno Salisbury Salisburio Scarborough Skarboro (P), Skarburgo (I), Skarbro, Skarburo Shandon-on-Gareloch Ŝandono ĉe Gero Sheffield Ŝefildo (P) Shrewsbury Ŝroburio, Ŝruzboro (P), Sreŭburgo (I) Slough Slao Southampton Sudhamptono (WA), Sudamptono (P) Southend-on-Sea Saŭtendo Southport Sudporto, Sudhaveno (P), Saŭtporto (I) Southwell Sudvelo St Albans Sankta-Albano St Helens Sankta-Heleno, Sankta Heleno (P) Stansted Stanstedo Stevenage Stivenaĝo Stirling Stirlingo (I) Stockport Stokporto (P) Stoke-on-Trent Stoko ĉe Trento Sunderland Sunderlando (I) Sutton Sutono Sutton Coldfield Sutonkoldfildo Swansea Svanseo (I), Svansio (P), Abertaŭo (I) Swanwick Svanviko (I) Swindon Svindono (P) Taunton Taŭntono (P) Telford Telfordo Tonbridge Tonbriĝo Torquay Torkajo Truro Truro (I) Twickenham Tvikenhamo Uxbridge Uksbriĝo (I) Wakefield Vekfildo (P) Walsall Valsalo (P) Warrington Varintono, Varingtono (P) Watford Vatfordo Wells Velzo West Bromwich Okcidenta Bromviĉo Weston-super-Mare Vestono ĉe la Maro Wigan Vigano (P) Winchester Vinĉestro (P) Wolverhampton Vulfhamptono, Vulverhamptono (P) Worcester Vorstero, Vorĉestro, Vorcestro (I), Vurstero (P) York Jorko (PIV) Eĉ en ĉi tiu mallonga listo oni vidas finaĵojn, kiuj multe ripetiĝas. Estas avantaĝe esperantigi ilin konsekvence. La sekvaj finaĵoj estas speciale atentindaj. La finaĵoj -borough, -brough kaj -burgh, same prononcataj, devenas de la anglosaksa "burh" (fortikaĵo). Simila elemento troviĝas en loknomoj de aliaj ĝermanlingvaj landoj. Ĉar la formo "Edinburgo" estas jam fiksita, oni povas pripensi esperantigi ĉiujn per -burgo: Mezburgo (same kiel Middelburg en Nederlando), Peterburgo (same kiel la urbo en Rusio), Skarburgo, ... Tamen, kiel oni tiam esperantigus la anglajn nomojn "Marlboro" kaj "Peterboro"? Ĉu ankaŭ tiujn nomojn, kiuj jam aspektas kiel Esperantaj vortoj, oni ŝanĝu al "Marlburgo" kaj "Peterburgo"? Mi pensas, ke estas preferinde esperantigi -borough kaj -brough per -boro: Lufboro, Mezboro, Peterboro, Skarboro. La nomoj kun -bury devenas de la dativa formo "byrig" de la sama vorto "burh", kaj tial la propono "Kanterburgo" ne estas tute freneza. Tamen, mi preferas: Kanterburio, Edmundburio (Bury St Edmunds nomiĝas ankaŭ St Edmundsbury), Salisburio, Ŝroburio. La finaĵoj -bourn, -bourne kaj -burn ĝenerale devenas de "burna" (rivereto). Tial mi preferis U kaj ne O: Blakburno, Istburno. Ankaŭ "Burnmuto" devenas de "burna". La nomoj, kiuj finiĝas per -caster, -cester kaj -chester, devenas de la anglosaksa "ceaster" aŭ "cæster" (romia fortikaĵo aŭ urbo), kiu siavice venas de la latina "castra". Por -caster kaj -chester mi proponas: Donkastro, Lankastro, kaj Ĉestro, Ĉiĉestro, Kolĉestro, Dorĉestro, Manĉestro, Roĉestro, Vinĉestro. Se nomoj finiĝantaj per -cester havu komunan finaĵon en Esperanto, mi pensas, ke estu -stero: Alstero, Bistero, Cirencestero, Glostero, Lestero, Tostero, Vorstero. Eblus tamen per -ĉestro denove: Alĉestro, Biĉestro, Cirenĉestro, Gloĉestro, Leĉestro, Toĉestro, Vorĉestro. Aŭ per -cestro. Temas pri Alcester, Bicester, Cirencester, Gloucester, Leicester, Towcester, Worcester, kies prononcoj estas proksimume: alste, biste, sajrenseste, gloste, leste, teŭste, ŭuste. Cetere, ankaŭ "Exeter" (Eksetero) devenas de la anglosaksa "ceaster", tra "Execestre". La finaĵo -don povas deveni de "denu" (valo) aŭ "dūn" (monteto). La nomo de "Croydon" apud Londono signifas "safranvalo", sed "Croydon" apud Kembriĝo estas "korvovalo". Tute kaprice, mi esperantigis tiun nomon per "Krodeno", sed ĝenerale estu -dono, mi supozas. Kompreneble, "London" devenas de neniu anglosaksa vorto; ĝi venas de la latina "Londinium" kaj estas multe pli malnova. La finaĵo -ham ĝenerale estas la anglosaksa "hām" (bieno, vilaĝo), kaj -hampton devenas de la anglosaksa "hām-tūn" (ĉirkaŭbarita bieno). La P aldoniĝis poste, do oni povas pripensi forigi ĝin denove en la esperantigo, por simpligi la prononcon. Tamen, mi proponas: Nordhamptono, Sudhamptono, Vulfhamptono. Tiu lasta devenas de "Wulfrūn", la nomo de la virino, kiu ricevis la koncernan bienon en 985. Oni povus pli precize imiti la modernan prononcon per "Vulvahamptono", sed mi ne rekomendas tion. La elemento "ing" ofte devenas de la anglosaksa sufikso "-ingas" (popolo, familio). Ingo estas tute bona finaĵo en Esperanto: Hastingo, Redingo. Sed la finaĵojn -ingham kaj -ington oni ne transliterumu senŝanĝe, laŭ mi, ĉar la konsonantogrupo estas tro kompleksa kaj tro diferencas de la angla prononco. Tial: Birmingamo, Notingamo, kaj Bridlintono, Darlintono, Lemintono, Varintono. La finaĵo -ley devenas de "lēah" (arbaro aŭ maldensejo en arbaro), kaj tial mi esperantigis per -leo: Bromleo, Dudleo, Kraleo. "Paisley" (Pasleo) havas alian originon: de la latina "basilica". Por la finaĵo -mouth mi rekomendas -muto: Burnmuto, Plimuto, Portsmuto. La finaĵo -pool aŭ -poole povas havi diversajn originojn. PIV2002 havas "Liverpolo", kaj tial mi elektis "Blakpolo" kaj "Polo" por "Blackpool" kaj "Poole". Mi povas nur diveni, kial estas "Liverpolo" en PIV kaj ne "Liverpulo": eble pro la aspekto, eble pro la anglosaksa "pōl", eble pro la vokalo en la gaela, irlanda, manksa kaj latina versioj de la nomo, kaj eble por eviti aludon al puloj. La finaĵo -port povas signifi "havenon", sed ĝi povas ankaŭ signifi "(foiran) urbon" aŭ "pordegon". Tial: Novporto, Stokporto, Sudporto. La finaĵoj -wich kaj -wick ofte devas de "wīc", kiu havas diversajn sencojn, inkluzive de "haveno". Oni povas esperantigi ilin per -viĉo kaj -viko. La finaĵo -worth ĝenerale signifas "ĉirkaŭbarita kolonio": Leĉvorto. Mi menciis la formojn en diversaj lingvoj kiel unu el la atentindaj faktoroj, kiam oni esperantigas nomon. Malmultaj britaj urboj havas alian formon en la franca aŭ la germana, sed preskaŭ ĉiu havas nomon en la latina, kaj kelkfoje la latina nomo estas iomete konata, almenaŭ en la urbo mem. (Preskaŭ ĉiu loĝanto de Shrewsbury scias, ke tiu urbo nomiĝas latine "Salopia", sed kiom da nelokanoj scias tion?) Kimraj urboj ofte havas anglan kaj kimran nomojn, kiuj apenaŭ similas inter si, nek forme nek traduke. Ankaŭ kelkaj anglaj urboj havas aliajn nomojn en la keltaj lingvoj. Kompreneble, en la rusa kaj aliaj nelatinliteraj lingvoj oni transskribas aŭ tradukas anglajn nomojn, kaj tion oni emas fari ankaŭ en la litova. Mi konsultis alilingvajn versiojn de la nomoj en mia listo, sed fine ili ne multe influis min. La litova influas ĉefe per tio, ke ĝi subtenas la ĝeneralan principon: se litovoj rajtas litovigi nomojn, tiam ankaŭ esperantistoj rajtas esperantigi ilin. Inter la formoj, kiujn mi rekomendas, estas tre malmultaj tradukitaj elementoj: "okcidenta" kiel aparta vorto, mez-, nord-, nov- kaj sud- kiel prefiksoj, kaj "sankta" kaj "kastelo". El tiuj, nord-, sud- kaj "kastelo" tiel similas al la respondaj anglaj elementoj, aŭ historiaj formoj de ili, ke oni povas konsideri ilin kiel transskribojn. Kelkaj el la nomoj en la listo estas nomoj ne nur de pluraj urboj en Britio, sed ankaŭ de eventuale pli grandaj urboj en aliaj landoj. Kiam estas du gravaj lokoj kun la sama nomo, tio eble povas ŝajne ruza truko esperantigi la nomojn malsame, tiel forigante plursencecon de la Esperantaj nomoj. Oni povus ekzemple havi "Kembriĝo" en Britio kaj "Kambriĝo" en Usono. Tamen, tio kaŭzus konfuzon kaj malfacilaĵon por tradukistoj, kiam ili renkontas la nomon en kunteksto, en kiu ne eblas scii, pri kiu urbo temas. Laŭ mi, se temas pri la sama nomo, oni esperantigu ĝin same, krom en tre esceptaj okazoj. (La vilaĝo Cambridge en Glosterŝiro prononciĝas kiel [kambriĝ], laŭdire, anstataŭ [kejmbriĝ]; tio eble pravigus la alternativan esperantigon "Kambriĝo".) Fine, mi koncedas, ke mia listo de esperantigoj ne havas tre grandan praktikan utilon, sed pretigi ĝin estis interesa ekzerco. Mi bonvenigus komentojn, speciale se iu konas alian esperantigon jam uzitan por unu el la 154 urboj, prefere kun fontindiko. Se estus sufiĉe da tiaj reagoj, la redaktoro verŝajne akceptus etan noton en la sekva numero de LBE.